Áttunda hefti (30. september 2004)

Jón á Bægisá er nú með nokkuð öðru sniði en venjulega. Gestaritstjórar eru þeir Garðar Baldvinsson og Gauti Kristmannsson, en sá síðarnefndi stóð fyrir verkefninu Menningarmiðlun í ljóði og verki í desember 2001 sem unnið var í tilefni hins evrópska árs tungumála og hlaut það góðan styrk frá Evrópusambandinu. Gauti er forstöðumaður Þýðingaseturs Háskóla Íslands, en Garðar ritstjóri Alfræði íslenskra bókmennta auk þess að semja ljóð og stunda þýðingar. Verkefnið hlaut stuðning menntamálaráðuneytisins, Reykjavíkurborgar, Rithöfundasambandsins, Lesbókar Morgunblaðsins, Ríkisútvarpsins, Hugvísindastofnunar HÍ og Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur, auk Þýðingaseturs Háskólans sem hafði umsjón með verkefninu.

Ljóðahátíðin Menningarmiðlun í ljóði og verki var í reynd hátindur þeirra atburða sem Gauti stóð fyrir haustið 2001 ásamt Lesbók Morgunblaðsins, en þar ber hæst að telja ljóðaþýðingasamkeppni. Á Lesbókin mikið lof skilið fyrir sitt framlag. Slík samkeppni hefur ekki farið fram áður. Var öllum boðin þátttaka og skyldi skila inn ljóði á frummáli og í þýðingu. Var keppnin raunar tvíþætt, annars vegar gátu menn þýtt ljóð á íslensku og hins vegar af íslensku. Dómnefnd skipuðu Sigurður Pálsson, Kristján Árnason og Þröstur Helgason. Er skemmst frá að segja að yfir 150 manns tóku þátt í þessari samkeppni og verður það að teljast ótrúleg þátttaka. Eins og fram kemur í áliti dómnefndar í Lesbók 15. desember 2001 treysti hún sér að lokum ekki til að gera upp á milli þriggja þýðinga af minnst tíu sem til greina komu og verðlaunin hlutu Ögmundur Bjarnason fyrir þýðingu sína á ljóðinu „Úr „Almas Digte“ í Adam Homo“ eftir Fr. Paludan-Müller, Hjörtur Pálsson fyrir þýðingu sína á „Siglingu til Býsans“ eftir W.B. Yeats og Árni Ibsen fyrir þýðingu sína á ljóðinu „Mótorpramminn“ eftir William Carlos Williams. Einnig hlaut Hallberg Hallmundsson verðlaun fyrir enska þýðingu sína á ljóði Gríms Thomsen, „Á Glæsivöllum“.

Ljóðahátíðin, sem fór fram í húsakynnum Háskóla Íslands og Borgarbókasafnsins, hófst hins vegar með fyrirlestrum og var Andreas F. Kelletat aðalfyrirlesari. Einnig fluttu bæði erlendir fræðimenn á sviði þýðinga og skáld og rithöfundar fyrirlestra og erindi, ásamt tveimur íslenskum fræðimönnum. Hátíðin hélt síðan áfram með vinnustofum þar sem fyrirlesarar og almennir þátttakendur voru leiddir saman til að sinna hugðarefnum sínum á Borgarbókasafninu sem á mikla þökk skilda fyrir framtak sitt. Má segja að þátttakendur á vinnustofum hafi auðgað þýðingamátt sinn með samvinnu við fólk af ýmsum sviðum þýðingageira heimsins. Fluttu sumir fyrirlesarar stuttar tölur og í öðrum stofum unnu menn að þýðingum ákveðinna verka. Hefur árangur sumra þegar komið fyrir almenningssjónir.

Hér á eftir fara helstu fyrirlestrar og mörg þeirra ljóða sem þóttu frambærilegust af þýðingum. Verður að segja að árangur sé framúrskarandi því slíkt safn afbragðsþýðinga er sjaldgæft, hvort heldur er á Íslandi eða annars staðar. Ljóðaþýðingar eru auðvitað margvíslegum vandkvæðum háðar, sem óþarfi er að tíunda hér, og geta ólíkar þýðingar sama ljóðs verið mikið rannsóknarefni, en ekki síður tilefni til að skoða eigindir tungumálsins jafnt sem eðli ljóðlistarinnar. Í síðasta hefti Jóns á Bægisá voru birtar þrjár þýðingar sama ljóðs og sást vel að hver og ein hafði margt sér til ágætis þótt þær væru mjög ólíkar og drægju fram mismunandi stemmningar. Sú forna spurning hvenær þýðing túlki efni eða form birtist þar í nýju ljósi.

Þær þýðingar sem hér eru prentaðar sýna mörg öndvegisskáld, bæði heimsbókmenntanna og íslenskra bókmennta, í þýðingum, á eða af íslensku. Það er von okkar gestaritstjóra Jóns á Bægisá að nú hafi tekist að draga fram marga kosti þess að þýða ljóð á nýtt tungumál. Í ritinu koma margir öndvegisþýðendur fram og er það von okkar að flestar eða allar þýðingarnar nái að laða fram ást lesenda á ljóðum, en það er vafalaust tilgangur allra þýðenda fagurbókmennta, svo notað sé flokkunarheiti frá Rithöfundasambandinu.

Ritstjórum þykir nauðsynlegt að benda á að einn erlendu höfundanna er svo mikill Íslandsvinur að hann hefur leyft Jóni á Bægisá að frumbirta nokkur ljóða sinna sem urðu til vegna  komu hans til Íslands. Er þarna á ferðinni Manfred Peter Hein með ljóðin „Blackbox der Geister“, „Ein Spiel ein Steinwurf“ og „Überm Meer der Gehängte“. Vegna þess að um frumbirtingu er að ræða var ákveðið að birta þessi ljóð bæði á frummáli (þýsku) og í íslenskri þýðingu, sem Gauti Kristmannsson annaðist.

Ritstjórar vilja þakka aðstoðarmanni sínum, Torfa Leóssyni, fyrir vel unnin störf við að slá inn þýðingarnar og halda utan um nöfn höfunda og þýðenda.

Garðar Baldvinsson og Gauti Kristmannsson

books@ormstunga.is     sími 561 0055   fax 552 4650    forsíða