Jón á Bægisá

Níunda hefti (desember 2005)

Það getur verið fróðlegt umhugsunarefni, en er sennilega vonlaust rannsóknarefni, að sum skeið sögunnar kalla fram fleiri og langlífari snillinga en önnur. Að þessu leyti er fyrsti fjórðungur 19du aldar sérlega eftirtektarverður. Þá fæddist á Íslandi 'listaskáldið góða' Jónas Hallgrímsson (1807-45). Í Danmörku fæddust tveir snilldarmenn sem frægastir hafa orðið allra Dana: Hans Christian Andersen (1805-75) og Søren Kierkegaard (1813-55). Í Bretlandi komu fram a.m.k. fimm höfundar sem enn eru lesnir: Elizabeth Browning (1806-61) og maður hennar Robert Browning (1812-89), William Thackeray (1811-63), Charles Dickens (1812-70) og George Eliot (öðru nafni Marian Evans, 1819-80). Á sama skeiði komu fram í Bandaríkjunum höfuðskáldin Nathaniel Hawthorne (1804-64), Henry W. Longfellow (1807-82), Hermann Melville (1809-64), Edgar Allan Poe (1809-49) og Walt Whitman (1819-91). Í Frakklandi var svipaða sögu að segja. Þar komu fram Honoré de Balzac (1799-1850), Victor Hugo (1802-85), Alexandre Dumas eldri (1802-70), George Sand (öðru nafni Amandine Aurore Lucie Dupin, 1804-76), Charles Baudelaire (1821-67) og Gustave Flaubert (1821-80). Í Rússlandi komu fram þeir Nikolaí Gógól (1805-52), Ívan Túrgenév (1818-83) og Fjodor Dostójeskí (1821-81). Í Þýskalandi gerði Georg Büchner (1813-37) garðinn frægan. Loks má nefna föður grískra nútímabókmennta, ljóðskáldið Díónýsíos Sólómos (1798-1857).

Vissulega fríður hópur og ekki heiglum hent að skera úr um, hver snillinganna ætti að hljóta lárviðarsveiginn. Þegar alls er gætt má kannski segja að H.C.Andersen hafi víðasta skírskotun, því hann sýnist eiga erindi við alla aldurshópa um víða veröld. Ennþá er látlaust verið að gefa hann út í heimalandinu og þýða hann á aðrar tungur 200 árum eftir að hann leit dagsins ljós. Örlög hans eru að því leyti sérkennileg, að hann átti marga drauma sem ekki rættust. Ungur þráði hann að verða leikari, dansari eða söngvari. Síðan lagði hann fyrir sig að yrkja ljóð, semja leikrit, setja saman skáldsögur og skrifa ferðabækur, að ógleymdum ýtarlegum dagbókum og óhemjumiklum bréfaskriftum, en það var hið ofureinfalda og vandmeðfarna form ævintýranna sem reyndist eiga best við sköpunargáfu hans, enda hefur hann átt fáa, ef nokkra, jafningja á því sviði. Ótrúleg fjölbreytni yrkisefnanna helst í hendur við hugarflug sem er í senn frumlegt, djúphugult og töfrum slungið, enda engin tilviljun að börn á öllum aldri laðast að ævintýraheimi hans einsog flugur að skærum bjarma.

Þetta hefti Jóns á Bægisá er helgað H.C. Andersen og bregður upp svipmyndum af glímu nokkurra íslenskra þýðenda við texta hans, en afkastamestir þýðendur á liðinni öld voru þeir Steingrímur Thorsteinsson og Brynjólfur Bjarnason.

Á árunum1963-66 birtust í Lesbók Morgunblaðsins sex greinar um H.C. Andersen eftir landa hans, Ernst Philipson. Tvær þeirra birtust árið 1963, tvær 1965 og tvær 1966. Hér eru endurprentaðar tvær þær fyrstu, 'Ótrúlegt en satt' og 'Bréfið sem gleymdist'.

Skömmu áður en þetta hefti fór í prentun lést í Reykjavík Jóhanna Þráinsdóttir. Hún átti sæti í ritnefnd Jóns á Bægisá 1994 og 1995 þegar fyrstu tölublöðin komu út. Við sem eftir erum söknum hennar sárt og minnumst með gleði og þakklæti dugnaðar hennar og einbeitni við að gera hlut ritsins sem bestan.

books@ormstunga.is     sími 561 0055   fax 552 4650    forsíða