VIÐ FYLLUM HÚSIÐ AF GIMSTEINUM

Beggi stormaði inn úr dyrum í skósíðum, ljósum frakka, nýklipptur með pakka undir hendinni. „Það hljóp aldeilis á snærið hjá mér í dag,“ sagði hann hýr, „Jim gaf mér spánýjar hljómplötur.“

Hann setti pakkann á borðið, reif utan af honum og þrjár tólf þumlunga grammófónplötur komu í ljós.

„Þetta eru leikhljóð, bænir, söngur og andaraddir þeirra Arthurs Conan Doyle og Henrys Williams,“ sagði hann og setti plötu á fóninn.

Ég fékk ekki skilið aukatekið orð en Bergur emjaði af hlátri.

„Doyle, þú veist sá sem skrifaði Sherlock Holmes, er búinn að hitta Jesúm Krist,“ sagði hann.

Raddirnar voru heillandi dulúðugar og stemmningin sefjandi.

„Doyle missti son sinn í síðustu heimsstyrjöld og leitaði í andatrúna í þeirri von að ná sambandi við hann,“ hélt Bergur áfram. „Að hugsa sér hve styrjaldir eru heppilegar fyrir miðla. Ímyndaðu þér þær milljónir manna sem gæfu aleiguna fyrir fund við afturgöngu liðins ættingja. Krummi, við fyllum húsið af gimsteinum.“

Við komum grammófóninum fyrir á bak við falska vegginn og upp frá því voru margir hinna framliðnu komnir í tónlistarháskóla, aðrir spiluðu í lúðrasveit eða sungu með englakórnum.

Á fundunum spann ég yfirleitt upp grófa mannlýsingu og fyrr en varði höfðu sátarnir, blindaðir af von og þrá eftir framgengnum ástvini, skáldað í skörðin. Andrúmsloftið í stofunni var ljúft enda voru flestir hinna látnu sáttir við vistaskiptin og nutu framlífsins í unaðsfögru landslagi handan dauðadjúpsins.

Oftlega brast fólk í grát sem mér þótti hugljúft merki um að ég væri á réttri braut. Hvað er fallegra en beiskur grátur öldungs sem fellir tár af trega og örvæntingu? Fátt var tilkomumeira en að vita roskinn embættismann brynna músum yfir hugarfóstrum mínum sem hann taldi vera hluta sinnar eigin bernsku, sinnar ævi. Fundir mínir hrærðu í tilfinningalífi sátana og fengu hjörtun til að slá örar.

Okkur hafði tekist að skapa hið sanna leikhús Hallgríms Hamarr þar sem allt var satt og allt var logið, hið sýnilega falið og hið falda gert sýnilegt.

Vegur minn fór vaxandi og innan fárra mánaða var ég eftirsóttasti miðill landsins og í mestum metum allra. Drottinn elskaði mig, ég naut auðlegðar og forðabúrin voru full.

Margoft hélt ég fræðsluerindi fyrir fullu húsi á vegum Tilraunafélagsins um sálargáfur mínar og dulræna reynslu. Félagarnir óskuðu eftir að ég tæki að mér gjaldkerastarf fyrir Bjarmann og féllst ég á það gegn frjálsri mætingu á bókbandsstofunni.

Nótt kom til mín eitt sinn og sagði mér hve leiðinlegt henni þætti síðan Neró dó. Ég spurði hvort hún vildi ekki annan kanarífugl en þá hristi hún höfuðið og sagði mér að hún hefði reynt að selja búrið fornsala í nágrenninu. Hann hefði skammað hana fyrir að loka dýr í búrum og að endingu varpað henni á dyr. Þar sem hún lýsti aðförunum, fæddist mér hugmynd og ég bauðst til að hjálpa henni að koma búrinu í verð.

Næstu daga sendi ég Berg og nokkra félaga hans til fornsalans, hvern á fætur öðrum. Allir spurðust þeir fyrir um fuglabúr og þótti prangaranum miður að geta ekkert fyrir þá gert. Einn daginn rölti ég inn í búðarkompuna. Loftið var þykkt og svo mettað ryki að mig kitlaði í nefbroddinn. Gamall maður með skítugt hár stóð inni og trekkti upp gauksklukku. Þegar hann varð mín var lagði hann lykilinn í vasa blárrar jakkapeysu, greip tóbaksklút úr rassvasa og snýtti sér með háu hljóði. Þegar ég sýndi honum búrið setti hann upp svip, sagðist ekkert hafa við gamalt fuglabúr að gera, eftirspurnin væri lítil og það einskis virði. Eftir tímafrekt og árangurslaust prútt gekk ég á dyr. Ekki hafði ég haltrað lengi þegar prangarinn kallaði á eftir mér, hljóp til mín og rétti mér uppsetta fjárhæð. Ég taldi aurana en þóttist þurfa að hugsa mig um. Fullur eftirvæntingar beið nirfillinn óþolinmóður og eftir nokkurt skraf stakk ég aurunum í vasann og rétti honum búrið sem ég vissi að átti eftir að safna ryki um langa, ókomna tíð.

Ísak drakk hvert kvöld og iðulega heyrðum við hann öskra á Diljá, opna glugga og ausa svívirðingum yfir heiminn.

Nótt læddist gjarnan niður til okkar, settist inn í stofuna og fann sér eitthvað til dundurs. Þegar hún teiknaði fórst henni það vel úr hendi.

Diljá lét lítið á sér bera enda fáskiptin og geðlaus, virtist geta tekið hverju sem var, en einu sinni gekk Ísak of langt. Hann bauð mér inn til sín eitt kvöld og tók á móti mér upptendraður í spánýjum fötum. Tónskáldið greip flösku af borði, skenkti okkur, settist síðan við flygilinn og lék af fingrum fram langa stund. Hann drakk stíft og skýrði frá því hvernig lagstúfar kæmu til hans í vöku og draumi, lýsti hafinu sem mögnuðustu hljómkviðu allra veralda og kaldri, rakri moldinni sem tákni þagnarinnar.

Diljá birtist í herberginu og mér þótti hún ólík sjálfri sér.

„Þú ert búinn að taka enn eitt lánið,“ sagði hún æf og bætti armæðulega við: „Gerirðu þér ekki grein fyrir að við lendum á vergangi með þessu áframhaldi?“

Ísak lét ásökunina sem vind um eyru þjóta, fitjaði upp á nefið og sagði: „Konur eru örlagaeyjar. Við karlmennirnir siglum frjálsir á spegilsléttu hafi í leit að allsnægtalandinu. Stundum halda menn að þeir hafi fundið Land hamingjunnar en eftir því sem dvölin þar verður lengri komast þeir nær vissunni um að þeir eru strandaglópar sem misst hafa sjónar á eigin lífi.“ Hann reis úr sæti gekk að henni og sagði með ísmeygilegum rómi: „Sjáðu djöfulsins drusluna. Eitt sinn var hún ung og leiftrandi.“

Hún beit saman vörum og í augnaráðinu brá fyrir sárri kvöl. Samt varð ég þess áskynja að orðin særðu hana ekki lengur heldur minntu á hörmulegt hlutskipti hennar.

„Já,“ æpti hann og baðaði út höndum: „Grenjaðu nú. Grenjaðu fyrir staurfótinn.“

Þótt ég hefði oft heyrt ofstopafullt tónskáldið hella úr skálum reiði sinnar þá var þetta í fyrsta sinn sem ég varð beinlínis vitni að því. Ég þakkaði fyrir boðið og strunsaði í átt að dyrunum. Ísak þreif harkalega í mig, augu hans glömpuðu líkast því að hann væri með hitasótt og hann öskraði: „Reyndu þetta ekki aftur.“

Hann dró mig innar í salinn og æpti: „Félagi, þér liggur ekkert á.“

„Ég þarf að fara,“ sagði ég óþolinmóður og streittist á móti.

Þá hrinti hann mér í stól og gargaði: „Ég er húsbóndi á mínu heimili. Á ég að rota þig halti, skakki naggur. Þú ert ísmeygilegasta og yfirborðskenndasta kvikindi sem skríður á jörðinni og ekki vantar í þig belginginn enda ertu heimskari en hagamús. Þú skalt ekki halda að þú verðir fróður á að binda inn bækur og fá lím á puttana.“

Ég hraðaði mér niður og læsti á eftir mér. Nokkurri stundu síðar heyrði ég gullfallega melódíu líða um húsið og mér varð hugsað til þess hvernig annarri eins óskaparskepnu var mögulegt að hafa fegurðina á valdi sínu.

Stuttu eftir að Bergur kom heim, heyrðum við neyðaróp frammi í ganginum og í sömu mund var barið harkalega á dyr. Diljá stóð í forstofunni í rifinni blússu, klóruð í andliti. Tónskáldið kom ofan stigann, steytti hnefa framan í eiginkonuna og fussaði: „Bölvuð pussa.“

Augu Bergs urðu sótsvört og andlitið sem þrumuský. Hann tók í hönd Diljár, teymdi hana inn í íbúðina en rauk síðan fram og þreif til Ísaks. Þeir lentu umsvifalaust í hamslausum átökum sem enduðu um síðir á að Bergur sneri Ísak undir sig og við bundum tónskáldið á höndum og fótum.

Um morguninn heyrði ég útidyrahurðinni skellt, leit fram í forstofuna þar sem kompónistinn lá steinsofandi með kodda undir höfði og ullarábreiðu yfir sér. Ég hraðaði mér að suðurglugganum og sá Diljá með ferðatösku í hönd leiða Nótt niður stíginn. Söknuður vaknaði í brjósti mínu þar sem ég skynjaði strax hversu tómlegt yrði í húsinu.

Forsíða