Dagblaðið er hrjúft en á pappírnum leikur bjartur bjarmi um ennislokk einvaldsins. Hann er olíuborinn og gljáir. Hann er úr klesstu hári. Ennislokkurinn er stór, hann hrekur minni lokka aftur á hnakka einvaldsins. Pappírinn gleypir þá. Á hrjúfum pappírnum stendur Ástsælasti sonur þjóðarinnar.

Það horfir sem gljáir.

Ennislokkurinn gljáir. Hann horfir alla daga inn í landið. Myndrammi einvaldsins er dag hvern á stærð við hálft borðið. Fyrir neðan ennislokkinn er andlitið jafn stórt og báðar hendur Adinu þegar hún leggur handarbökin hlið við hlið, horfir beint út í tómið og heldur niðri í sér andanum.

Svertan í auga einvaldsins er á stærð við þumalfingursnöglina á Adinu þegar þumalfingurinn kreppist án þess að grípa um eitthvað. Svertan í auganu horfir úr blaðinu alla daga inn í landið.

Sjóntaugin liggur um landið. Borgir og þorp sem stundum er hrúgað saman, stundum stíað sundur. Vegir villast um akrana, enda við óbrúaða skurði eða við tré. Og tré stympast við þar sem enginn hefur gróðursett þau. Hundar fara á flakk. Þar sem ekkert hús er hafa þeir löngu gleymt að gelta. Þeir missa vetrarfeldinn, svo sumarfeldinn, eru stundum styggir og stundum trylltir þegar maður á ekki von á því. Þeir eru hræddir og spyrna á hlaupunum gegnum ennið á sér áður en þeir bíta.

Og fólk, það stendur í landinu þar sem birtan úr svertunni í auganu fellur og hefur staði undir fótum sem ganga bratt upp eftir kverkunum og bratt niður eftir hryggnum.

Líka kaffihúsið, líka lystigarðurinn, líka borð og stólar úr járni. Þeir eru beygðir í blöð og stilka, hvítir og grannir eins og tvinni. Stólarnir, þeir eru bara þungir þegar maður lyftir þeim eða ýtir þeim burt. Maður grípur bara um þá með fingrunum og horfir strax út á vatnið af því maður á ekki von á að hendurnar snerti járn.

Vegurinn hjá kaffihúsinu liggur meðfram ánni, áin meðfram veginum. Stangveiðmenn standa við ána og í vatninu stendur hún enn á ný, svertan í auganu. Og gljáir.

Það horfir sem gljáir.

Við bakkann falla skuggar aspanna niður þrepin, brotna á köntunum og kafa ekki. Þegar sporvagninn fer yfir brúna hrekja skuggarnir minni skugga út í strauminn rétt eins og ennislokkur einvaldsins hrekur minni lokka aftur á hnakka hans.

Asparbirta og asparskuggar uns öll borgin er orðin rákótt. Steinhellur, veggir, grasbrúskar, vatn og bekkir.

Enginn gengur meðfram ánni þótt það sé sumardagur og sumarið mætti nota til að ganga í tilgangsleysi meðfram ánni.

Stangveiðimennirnir treysta ekki rákóttu sumrinu. Þeir vita að skuggar aspanna fyrir neðan verða áfram það sem aspirnar eru fyrir ofan, hnífar.

Þá bíta þeir ekki á, segja stangveiðimennirnir. Ef dökk rák úr öspunum fellur á önglana setja þeir stangirnar á ljósara gras og henda færunum í ljósa vatnskringlu.

Kona gengur eftir veginum meðfram ánni. Hún heldur á púða, hann er reyrður saman, hún ber hann í báðum höndum, hún heldur honum beinum, að baki hennar gustar vindurinn. Kannski liggur barn í púðanum, kannski tvíhöfða reifabarn sem sefur, höfuð í hvorum enda þar sem snúrurnar eru ekki jafn fast knýttar. Handleggir konunnar eru brúnir, kálfarnir jafn hvítir og púðinn. Stangveiðimaður horfir á eftir kálfunum. Rassinn á henni vaggar. Augnaráð stangveiðimannsins fellur á vatnið, þreytulegt og lítið í sér vegna hausstöðu aspanna. Augu stangveiðimannsins skynja hið minnsta kvöld. Það teygir úr sér á nefinu endilöngu um hádaginn. Fingurnir fálma niður í buxnavasann, stinga sígarettu í munninn. Við munnvikið er loginn bjartur, höndin verður stór og hylur hann, vindurinn kemur.

Stangveiðimennirnir veiða drukknað gras úr ánni, grotnaða sokka og bólgnar nærbuxur. Og einu sinni á dag, þegar stangirnar svigna og botninn slokar í sig færin, slímugan fisk. Hann gæti verið dauður köttur.

Minnsta kvöldið á endilöngu nefinu stelur öllu. Það bannar allt sem það getur ekki stolið. Það bannar heppnina, segja stangveiðimennirnir, rákótt sumarið étur veiðiheppnina.

Á öspunum hanga fræhulstur, hvorki fræ né aldin, skakkar fingurbjargir fyrir óværu, flugur og blaðlýs. Þær hrynja úr öspunum og skríða á blaðinu. Adina ýtir óværunni með fingurgómnum yfir í ennislokk einvaldsins, flugurnar skríða eftir hárinu í átt að eyranu, blaðlýsnar skynja skært blikið og látast vera dauðar.

Gengilbeinan lætur bakkann síga, sér andlitið á borðinu, kinnbeinið á henni kippist við, eyrað á henni logar. Hún lítur undan, svo snöggt að óttinn þenur bláa æð út á gagnaugað, hún setur glasið á ennið, á borðið. Límonaðið er þunnt og þyrlar upp gulum yrjum, ennislokkurinn stendur í glasinu. Adina heggur skeiðinni, skeiðin gljáir, límonaðið, það horfir sem gljáir. Heit ná1 liggur í enninu, sporvagninn fer eftir brúnni, hrindir öldum efiir ánni. Adina lætur skeiðina standa, snertir ekki glasið, hönd hennar er eins og skeiðin. Adina bíður eftir Clöru og Paul. Hún snýr höfðinu undan.

Bak við flatt þak kaffihússins er lystigarðurinn, bak við hann eru brött þök. Þar eru götur forstjóranna, eftirlitsmannanna, borgarstjóranna, leynilögreglumannanna og liðsforingjanna. Þöglar götur valdsins þar sem vindurinn er óttasleginn þegar hann bærir á sér. Og þyrlar engu þegar hann þýtur. Og brýtur frekar í sér rifin en brjóta grein þegar hann blæs. Þurrt laufið krafsar á stígunum, hylur förin jafnóðum eftir skrefin. Fari hér einhver um sem ekki býr hér, ekki á hér erindi, hefur ekkert gerst í þessum götum.

Þöglar götur valdsins standa í blænum sem kvíslar greinarnar í lystigarðinum og laufgar þær til að hlusta, teygir fram götuna með ánni til að gjalla, gerir skrefin í slegnu grasinu á báðum bökkum lóðrétt, lyftir hnénu upp að kverkunum. Vegfarendur vilja ekki vekja athygli hér, þeir ganga fattir og fara hægt. Og hlaupa samt, æða áfram í hálsinum. Svo þegar vegfarendur koma á brúna hylur borgin þá með kæruleysislegum hljóðum. Þeir anda léttara, sporvagninn niðar, dregur ennið og hárið fram úr þögninni.

Húsbændur þöglu gatnanna sjást hvorki í húsunum né görðunum. Vinnuhjúin ganga um steinþrep bak við þini. Þegar fætur vinnuhjúanna stíga á blettinn lyfta þau innyflunum upp í háls svo grasið bælist ekki. Þegar þau slá blettinn er spegill í hvítunni í augum þeirra, í honum gljá sigð og hrífa eins og skæri og greiða. Vinnuhjúin treysta ekki húð sinni af því hendur þeirra varpa skugga við handtökin. Hvirflar þeirra vita að þau fæddust með skítugar hendur í skítugum götum. Að hendur þeirra verða ekki hreinar núna í þögninni. Bara gamlar. Þegar vinnuhjúin líta inn í ísskápa húsbændanna skelfast augun af því ljósið fellur í ferhyrning á fætur þeirra. Veggklukkan tifar, gluggatjaldið belgist út, þeim er kalt á kinnunum af því sem þau hugsa. Kjötið er pakkað inn í plastglæru, plastglæran þakin hrími, hvítu hrími eins og steinninn, marmarinn í garðinum.

Í görðum þöglu gatnanna eru ekki garðdvergar með húfur. Í görðunum standa dapurlegir steinar, berfættir upp í haus. Nakin ljón, hvít eins og snjóugir hundar, og naktir vængjalausir englar eins og snjóug börn. Og á veturna þegar frostið laumast hjá sólu verður snjórinn hérna líka gulur og brotnar án þess að bráðna.

Vinnuhjúin búa í kjöllurum undir húsunum. Það sem þau snerta í svefni á nóttunni stendur nær gráloddum og músum en gólfunum uppi. Menn vinnuhjúanna eru horfnir niður í jörðina, börn vinnuhjúanna eru vaxin að heiman. Vinnuhjúin eru ekkjur.

Kennslukona í skóla Adinu er dóttir vinnukonu. Móðir mín er vinnukona í gula húsinu bak við kringlótta garðinn, sagði kennslukonan við Adinu. Á hinum árbakkanum lyfti hún vísifingrinum upp fyrir höfuðið og benti Adinu á húsið. Augu hennar voru sljó eða augnaráð hennar starandi af því það var mjög kalt þennan dag og vatnið nærri. Uppi á brúnni flissaði hún, sporvagninn fór hjá, kæfði flissið. Á kvöldin, sagði dóttir vinnukonunnar, þegar dimmt er orðið kemur húsbóndinn heim, hann er liðsforingi, hann drekkur allan liðlangan daginn í matsal hersins við Frelsistorgið. Á kvöldin finnur leiðin hann, hann ekki leiðina. Áður en hann fer setja gengilbeinurnar einkennishúfuna öfuga á hausinn á honum. Þannig slagar hann eftir götunum með húfuderið aftur á hnakka uns heimleiðin finnur hann. Á hverju kvöldi gerist það sama í þessu húsi, sagði dóttir vinnukonunnar, DÓNÁRÓSHÓLMAR. Klukkan sló í turni dómkirkjunnar, dóttir vinnukonunnar leit upp, hló og hló, klukkuslátturinn hékk á tungu hennar. Adina skynjaði á ný nálægð vatnsins í búðargluggunum. Dóttir vinnukonunnar beygði sig, horfði á skóna neðan frá. Þarna stóð sólinn í augum hennar. Mér líkar ekki við hælana, sagði hún. Munnur hennar geiflaðist, sagði DÓNÁRÓSHÓLMAR og rambaði aftur á liðsforingjann.

Þegar liðsforinginn gengur upp þrepin milli ljónanna heyrir konan hans stígvélin skrapa jörðina. Hún segir við móður mína, DÓNÁRÓSHÓLMAR. Móðir mín tekur pott með heitu vatni í eldhúsinu og ber hann inn á bað. Hún hellir vatninu í skál sem stendur á gólfmu. Hún bætir við köldu vatni uns þvottaskálin er fleytifull og vatnið ylvolgt. Kona liðsforingjans bíður frammi í forstofu. Áður en lyklinum er snúið utan frá opnar hún dyrnar innan frá. Hún tekur skjalatöskuna úr hendi mannsins og húfuna af höfði hans og segir DÓNÁRÓSHÓLMAR. Liðsforinginn rymur og kinkar kolli. Hann gengur á eftir konunni þvert yfir herbergið inn á bað. Konan er þegar sest á klósettlokið, hann fer úr stígvélunum og setur þau fram fyrir dyrnar. Konan segir, taktu út storkinn. Liðsforinginn fer úr einkennisbuxunum og fær þær konunni, hún brýtur buxurnar saman og leggur þær yfir handlegginn. Hann fer úr nærbuxunum og sest yfir þvottaskálina með útglennta fætur, fer niður á hnén og horfir á bláar flísarnar fyrir ofan spegilinn. Limurinn lafir niður í vatnið. Þegar eistun sökkva í vatnið segir kona hans, gott. Þegar eistun fljóta á vatnsborðinu grætur hún og öskrar, þú hefur riðið þig tóman, meira að segja stígvélin þín eru lin. Liðsforinginn beygir höfuðið niður á milli hnjánna, horfir á fljótandi eistun, ég sver, segir hann, mín ástkæra, ég sver.

Dóttir vinnukonunnar horfði inn í kalviðarrunnann sem straukst við kápuna hennar. Móðir mín veit ekki hvað hann sver, sagði hún, það er móða á speglinum, hann endurtekur svardaga sína. Konan hans er löngu þögnuð, svo grætur hann. Hjá honum er þetta bara kjökur, hjá henni er það meira. Móðir mín situr í stofunni, stóllinn hennar stendur við endann á borðinu. Hún horfir inn á baðið, hún blygðast sín aftur fyrir augu. Hún felur skjálfandi hendur sínar undir borðplötunni. Þegar móðir mín hreyfir inniskóinn segir konan, Lenuza, þú verður kyrr. Og við liðsforingjann segir hún, hengdu storkinn inn í buxurnar. Hann stendur upp og fer í nærbuxurnar. Hún gengur með buxurnar á handleggnum gegnum stofuna, grípur alltaf um borðbrúnina, síðan um öxlina á móður minni. Hún segir, Lenuza, gakktu frá, gengur á ný meðfram borðbrúninni eins og stigahandriði að svefnherbergisdyrunum. Hann gengur með stígvélin í hendinni á eftir henni.

Dóttir vinnukonunnar blés í kaun. Það eru engir vasar á kápunni minni, sagði hún, kápan er frá konunni. Móðir mín tekur til á baðinu og slekkur ljósið. Eiginlega trúi ég ekki þessu öllu saman, sagði dóttir vinnukonunnar, neri fingrunum við kápuna, rak neglurnar í hnappana og það heyrðist hljóð, það rákust steinar á steina.

Móðir mín hefur aldrei skrökvað, sagði dóttir vinnukonunnar, liðsforinginn hrýtur bak við svefnherbergisdyrnar, konan raular lagstúf:

Dalrósin blíð
dafnar í hlíð
dafnar á ný
dalrósin blíð

Móðir mín kann lagið, konan syngur það í eldhúsinu á hverjum morgni. Móðir mín gengur á tánum en það marrar í gólfunum. Konan leggur við hlustir og þegar móðir mín stendur í forstofunni fyrir framan útidyrahurðina segir hún, Lenuza, tvílæstu. Konan óttast að steinengillinn gangi um húsið á nóttunni. Þess vegna eru ljónin. Konan segir oft við móður mína, engillinn hans kemst ekki milli ljónanna minna. Liðsforinginn keypti engilinn gegn ljónum konu sinnar. Engillinn og ljónin eru frá sama steinsmiðnum, móðir mín segir að þau geri hvert öðru ekki neitt. Liðsforinginn veit það, sagði dóttir vinnukonunnar, konan veit það ekki. Á morgnana þegar liðsforinginn er kominn með húfuna og í stígvélin burstar konan einkennisjakkann hans í forstofunni. Hann beygir sig hægt og tekur upp skjalatöskuna og hún beygir sig og burstar. Burstinn er svo lítill að þegar móðir mín var nýkomin í húsið sá hún hann ekki í hendi konunnar. Móðir mín furðaði sig á að hönd konunnar krepptist þegar hún strauk yfir jakka liðsforingjans. Svo datt burstinn einu sinni úr hendi konunnar. Konan hefur mjög litlar hendur, fram að þessu hafði móðir mín haldið að konan gæti ekki haft neitt í hendinni sem ekki sæist. Hún er mjög stór, konan, sagði dóttir vinnukonunnar, ég hef aldrei séð svona litlar hendur á svona stórri konu. Þegar liðsforinginn er farinn tekur konan sér stöðu við gluggann og horfir á eftir honum. Tveim húsum fjær er hann horfinn og hún bíður uns hún sér hann aftur við brúarsporðinn, síðan á brúnni. Konan segir að hún sé hrædd um að eitthvað hendi hann á brúnni, einmitt á morgnana þegar hann er allsgáður.

Svo er sagan um ilmvatnsglasið, sagði dóttir vinnukonunnar. Að konan geymi það falið í handtöskunni, það hafi verið tómt árum saman. Það sé rós slípuð í glerið, hettan hafi einhverntíma verið gyllt en sé orðin máð af burðinum. Á ytra borð hettunnar séu ristir kyrilliskir bókstafir, það hljóti að hafa verið rússneskt ilmvatn í glasinu. Fyrir mörgum árum hafi rússneskur liðsforingi sem aldrei sé minnst á haft viðdvöl í húsinu, maður með blá augu. Því konan segi oft, fallegustu liðsforingjarnir eru með blá augu. Maðurinn hennar hafi brún augu og segi oft við konuna, aftur leggur af þér rósafnykinn. Það hljóti að vera eitthvað sérstakt við glasið, eitthvað sorglegt, sagði dóttir vinnukonunnar, hún vætti neðri vörina og hafði tungubroddinn í munnvikinu. Það hljóti að hafa verið eitthvað sem vekur ósk og skellir aftur hurðum, sagði hún, því það sé ekki fjarvera eiginmannsins sem geri konuna einmana heldur að hún burðist með tómt ilmvatnsglasið. Móður hennar finnist stundum eins og höfuð konunnar sígi niður í hálsinn, inn í konuna, eins og það séu stigaþrep í konunni frá barkakýli niður í tær, eins og hún gangi með höfðinu eftir þessum þrepum inn í sjálfa sig. Kannski af því móðir mín býr í kjallaranum, sagði dóttir vinnukonunnar. Kona liðsforingjans sitji hálfu dagana við borðið og augun séu stingandi tóm, þurrar sólblómarósir. Dóttir vinnukonunnar þurrkaði rauðar nasirnar með krumpuðum vasaklútnum, neri þær og stakk vasaklútnum aftur eins og snjóbolta í handtöskuna. Konan kaupi inniskó úr ekta lambsskinni handa móður hennar fyrir hver jól, gefi henni kaffibaunir og rússneskt te í hverri viku.

Það fæ ég, sagði dóttir vinnukonunnar, af því móðir mín er sparsöm. Hins vegar getur móðir mín ekki gefið mér inniskóna af því konan tæki eftir því. Hún hafi getað látið þá næstsíðustu hverfa, hafi sagt að hundur bréfberans hefði hlaupið burt með þá og nagað þá svo illa að ekki hafi verið hægt að vera í þeim. Bréfberinn hafi þrætt en ekki getað sannað neitt.

Stöðuna við skólann, sagði dóttir vinnukonunnar, hafi hún fengið gegnum móður sína sína, gegnum konu liðsforingans.

Forsíða