Gripið niður í kafla um bændafundi

Næst fór ég í Skagafjörð. Skagfirðingar eru duglegt og glaðsinna fólk sem er stolt af sínu héraði, söngmenn góðir og hestamenn sem kunna að lifa lífinu. Ég hygg að hvergi á landinu standi menn þéttar saman um sitt hérað og sína hagsmuni en í Skagafirði. Fyrsti bændafundurinn, sem ég fór á, var í Skagafirði, það var í nóvember 1977 og ég nýkominn til starfa hjá Stéttarsambandinu. Þetta var mjög fjölmennur fundur, haldinn í Miðgarði og umræðuefnið var innvigtunargjald á mjólk sem olli miklum deilum. Ég var sendur nær fyrirvaralaust á fundinn til þess að hafa framsögu um þetta mál sem ég þekkti lítið. Útkoman var líka eftir því en fundarmenn tóku mjúklega á mér, ortu meira segja um mig vísur og sögðu að það væri þó kostur við þennan dreng að sunnan að hann viðurkenndi að hann vissi ekkert um málið. Síðan hefur mér alltaf þótt vænt um Skagfirðinga. Árið 1990 var árangur minn stórum betri. Fyrsti maður til að kveða sér hljóðs eftir að ég hafði lokið framsögu minni var Egill Bjarnason, ráðunautur þeirra í marga áratugi. Ég á enn minnisblaðið þar sem ég skrifaði orðrétt eftir honum: „Ræða framsögumanns var í stórum dráttum samhljóða ræðu sem ég er búinn að halda síðastliðin fimm ár. Við verðum að horfast í augu við að við höfum ekki verkefni fyrir nema 2000–2500 bændur í hefðbundnum búgreinum.“ Síðan ræddu þeir málin skynsamlega og öfgalaust. Ég fékk það sterklega á tilfinninguna að öðrum þræði væru þeir komnir til þess að hittast og hafa gaman af stundinni og hefðu ekki sérstakar áhyggjur af búskapnum eða stöðunni í framleiðslumálunum.

Í Eyjafirði var á þessum tíma og er trúlega enn einna best búið á landinu. Óvíða er meiri veðursæld, þeir höfðu sterkt búnaðarsamband, sem þjónaði þeim vel, og farsæla forystumenn. Á fundum voru þeir hægir og málefnalegir, ekki sérlega skemmtilegir en ræddu af alvöru og festu um afkomuna. Hvergi annars staðar á landinu voru menn jafn meðvitaðir um rekstur sinn og maður fékk það á tilfinninguna að þeir notuðu allar lausar stundir til þess að grúfa sig yfir bókhaldið. Ég heyrði haft eftir Skagfirðingi, sem búið hafði nokkur ár í Eyjafirði, að hann skildi ekkert í þessum Eyfirðingum, þeir töluðu varla um nokkuð annað en „afkomuna“.

Á síðari hluta nítjándu aldar og framan af þeirri tuttugustu voru Þingeyingar í fararbroddi á mörgum sviðum þjóðlífsins. Þeir voru upphafsmenn Samvinnuhreyfingarinnar hér á landi og þeirrar félagslegu vakningar sem átti eftir að efla almenna menntun og félagshyggju í landinu. Þeir áttu skáld og rithöfunda sem ásamt öðrum blésu þjóðinni í brjóst þann baráttuanda sem leiddi til sjálfstæðis þjóðarinnar. Fróðlegt er að velta því fyrir sér hvers vegna andi jafnaðar og samvinnu kviknaði fremur meðal Þingeyinga en annars staðar á landinu. Ein skýringin gæti verið sú að í Þingeyjarsýslum voru kjör manna jafnari en annars staðar í aldanna rás. Á Sturlungaöld voru þar fá eða engin stórbýli eða höfðingjar sem sátu yfir rétti manna, þar lifðu menn sem jafningjar meira en víða annars staðar. En landið hentaði ekki fyrir nútímaræktunarbúskap og beitarbúskapur fyrri alda hafði tekið sinn toll. Þegar kom fram á níunda áratuginn var því landbúnaði tekið að hnigna í sumum sveitum sýslunnar þótt annars staðar stæði hann með miklum blóma. Í umræðum á bændafundum töluðu þeir yfirvegað og af skynsemi, nema helst Mývetningar sem þekktir eru fyrir að velja fremur ófrið en frið ef ófriður er í boði. Einn af þeim var Þorgrímur Starri Björgvinsson í Garði. Enginn maður hefur skammað mig jafn harkalega á fundi, hann var hins vegar með allra skemmtilegustu og eftirminnilegustu mönnum sem komu til mín á skrifstofuna.

Þegar ég kom fyrst á bændafund í Suður-Þingeyjarsýslu hafði ég á tilfinningunni að þeir væru á einhvern hátt vængbrotnir, fyndu, þótt það kunni að hljóma eins og öfugmæli, til vanmáttar vegna þess að þeir hefðu glatað því forystuhlutverki sem þeir áður höfðu. Tveir héraðsráðunautar störfuðu í sýslunni á þessum tíma, þeir Ari Teitsson og Stefán Skaftason. Þeir voru mjög ólíkir menn og skiptust bændurnir í hópa eftir því til hvors þeir leituðu um ráðgjöf og leiðbeiningar. Enginn dómur skal lagður á þeirra faglegu leiðbeiningar en mér sögðu kunnugir að það eina sem Stefán Skaftason gerði ekki fyrir sína menn væri að skíra, gifta og grafa.

Panta SVO ÞÚ ERT ÞESSI HÁKON!   books@ormstunga.is     Sími  561 0055    Upp  Forsíða