ÞETTA VAR FÁRÁNLEGUR DAUÐDAGI og hefði nánast verið grátbroslegur ef líkið hefði ekki verið jafnumkomulaust og raun bar vitni. Gamli maðurinn var skorðaður milli tveggja dumbrauðra gervileðurstóla sem máttu muna sinn fífil fegri, klæddur grárri og snjáðri treyju, fráhnepptri yfir ljósblárri peysu, með hendur bundnar fyrir aftan bak, hvítt handklæði hnýtt um hálsinn, og sjálfur sokkinn uppað hnjám í stofugólfið, líktog hann væri nýstiginn útí fljót, brúntíglótt, dúklagt fljót, og hygðist vaða yfir, frá stólunum að auðu sjónvarpsborði undir fornfálegri klukku á veggnum handan þessarar elfar; báðir fætur hans voru undarlega stuttir í samanburði við búkinn; höfðu einhverntíma verið teknir af rétt fyrir neðan hné svo að hann stóð á stúfunum í kakíbuxum sem virtust hafa verið styttar um leið og sneitt var neðanaf ganglimunum. Bláleitar kinnar hans höfðu hvor sinn gúlinn, stórar kúlur sem þöndu þær út svo að lokuð augu hans urðu að bogalínum gröfnum í andlitið. Úr vinstra munnviki hékk dagblaðsræma; pappírssneplum hafði verið troðið uppí hann auðsæilega til þess að þagga niðrí honum en í stað þess að kæfa einungis neyðaróp hans höfðu sneplarnir líka kæft hann.

Madrísk haustsól smeygði volgum ljósfingrum utanaf götunni innámilli láréttra þverlista hlífanna sem héngu fyrir gluggunum tveimur og strikaði rökkvaða dauðaþögn stofunnar arfylltum, keilulaga skárákum sem seildust titrandi ofaní annan stólinn, þann sem var nær gluggunum, grófust í gulbrúna flauelssetu hans, spegluðust í gervileðri armanna og baksins og snertu hægri hlið líksins milli stólanna með geislandi gómum sínum: gráar hárflygsur á höfði, gráa skeggbrodda á útþaninni kinn, grátt yfirvararskegg, arnarnef, handklæði um háls, sterklega öxl og sveran handlegg sveigðan afturfyrir bak.

– Sá hefur ekki ætlað að láta stela frá sér sjónvarpinu þegjandi og hljóðalaust!

– Nei, og þó varla verið neinn forlátagripur eftir farinu hér á borðinu og öðrum húsmunum að dæma.

Tveir einkennisklæddir borgarlögregluþjónar, ýmsu vanir, stóðu á miðju stofugólfinu, ósokknir í fljótið, einsog þeir kynnu þann kristilega galdur að ganga á vatni, og virtu fyrir sér aðstæður af atvinnumannslegu áhugaleysi meðan þeir biðu komu ríkislögreglu, réttarlæknis og dómara. Þetta var ósköp venjulegt morð, eitt af mörgum í Madríd, varla einusinni hægt að kalla það morð – kannski í mesta lagi manndráp af gáleysi – og líklega framið í auðgunarskyni; einhver hafði ætlað að stela sjónvarpinu og karlinn gerst of hávær. Rannsóknarlögreglan myndi glugga í málið, yfirheyra nokkra nágranna en tæpast kafa neitt djúpt; hafði víst nóg á sinni könnu þótt hún færi ekki að eyða tíma í mann sem hefði hvorteðvar drepist fljótlega, og að öllum líkindum saddur lífdaga. Hinn myrti – eða drepni – var líka ósköp venjulegt gamalmenni, eitt af mörgum sem lifa ein og leggja upp laupana ein, þegjandi og hljóðalaust án þess að kveðja kóng eða prest. Þau fundust alltaf öðruhverju sáluð, einkum gamlar konur: þær tóra ávallt lengur en karlar og lifa menn sína til þess eins að burtkallast kveðjulaust, hávaðalaust, eftirtektarlaust. Enginn í húsinu saknar gömlu konunnar á 2 B sem var vön að staulast um hverfið með afdankaða barnavagnsgrind í eftirdragi og safna pappa sem hún seldi síðan til þess að drýgja smáar ekkjubætur. Samt var hún fastagestur á gangstéttarbekknum við húsdyrnar þar sem hún sat löngum stundum allan ársins hring, yljaði sér í miðdegissólinni á haustin og veturna, oftast dúðuð og dottandi frammá stafinn sinn, eða minna klædd en þó eiginlega dúðuð á heitum og löngum sumarkvöldum, blakandi rósóttum blævæng til þess að kæla sig. Einn góðan veðurdag er hún horfin án þess að nokkur granni taki eftir því eða nenni að leiða hugann að því; kerlingin er líka alltaf að láta sig hverfa; gufar upp og sést ekki í nokkra daga en birtist síðan aftur með kerruna í eftirdragi og segist hafa verið að heimsækja hinn eða þennan ættingjann sem sé alltaf að nauða um að hún komi nú í heimsókn, nauða um að hún flytjist nú til sín en hún segi alltaf nei; frelsið sé dýrmætast alls. En hafi fólkið í gamla fjölbýlishúsinu ekki rekið augun í hvarf hennar fyrstu dagana, kemst það ekki hjá því að reka nefið í það eftir hálfan mánuð eða svo þegar þessi ekkisins ólykt er komin í stigaganginn, alveg neðanúr anddyri og uppá efstu hæð. Íbúar stinga saman uppáfitjuðum nefjum að ræða þetta skítalyktarmál í hvert skipti sem þeir hittast, við póstkassana niðri, í stiganum eða hægfara lyftunni sem oftast er alveg farlama svo að fólk má gjöra svo vel að staulast upp og niður. Ýmsar getgátur eru uppi um fýluvaldinn og margar tillögur lagðar fram um hvernig grafast megi fyrir um þennan fnyk. Grannkonur keppast við að mæla með hinu og þessu kraftaverkaþvottaduftinu sem auglýst er í sjónvarpinu, hinu og þessu ilmefninu. Útidyragangurinn er skúraður horna á milli, stigar og pallar þvegnir hátt og lágt og allskonar ilmúða sprautað, kakkalakkaeitri stráð með gólflistum og þröskuldum, dauðir kettir og rottuhræ leituð uppi í öllum grunsamlegum glufum og holum en allt kemur fyrir ekki; andskotans fýlan minnkar ekkert en magnast fremur en hitt með hverjum degi sem líður. Loks er skotið á húsfundi eitt kvöldið heimahjá formanni húsfélagsins því að ólíft er orðið í anddyrinu þar sem fundir eru venjulega haldnir. Málið er rætt fram og aftur og komist að þeirri niðurstöðu, eftir sameiginlegan rannsóknarleiðangur fundarmanna sem ganga allan stigann upp og niður hnusandi útí loftið, að öll rök hnígi að því að dauninn megi rekja til íbúðar gömlu konunnar á 2 B. Það er aldrei að vita nema hún hafi sankað að sér einhverju drasli, kannski fyllt íbúðina sorpi.

– Maður les nú svo oft um það í blöðunum að lögreglan hafi orðið að bera út fólk sem búið var að draga að sér sorp og óþverra í tuttugu, þrjátíu ár.

– Já, já, alveg rétt, og svo tekur það hreinsunardeild borgarinnar kannski marga daga að moka mykjunni út, mörgum bílförmum af hreinum skít.

– Sem betur fer er hún ekki með ketti. Þetta er að minnsta kosti ekki kattarhlandslykt, held ég. Það heyrast nú ekki svo sjaldan sögur um konur – oftast konur – sem hafa laðað að sér alla flækingsketti í hverfinu og áður en hendi er veifað eru þær komnar með fulla íbúð af mjálmandi, mígandi og skítandi hersingu.

– Ég er sammála því að þessi lykt sé ekki kattarkyns en ég hallast mjög sterklega að sorpkenningunni. Er hún ekki alltaf að skælast með þetta barnavagnshræ að safna einhverju pappírsrusli og drasli?

– Nema þetta sé peningalykt! Ha, ha, ha!

– Ha, ha, ha!

Almennur hlátur hreinsar andrúmsloftið andartak af allri kattarhlandslykt og þaðanafverri daun en fyllir stofuna vonsælum pesetailmi og angandi draumum um betri tíð.

– Ja, ég minni bara á kerlinguna í Vigo í fyrra. Hún hafði lifað einsog betlari um langan aldur, virtist ekki eiga bót fyrir rassinn á sér en svo kom í ljós að hún geymdi milljónir í banka; ekki bara fáein skitin milljónatetur heldur tugi ef ekki hundruð milljóna sem hún lá á einsog ormur á gulli, gulli sem sífellt var að stækka af öllum vöxtunum sem bankinn borgaði; hafði víst komist í álnir á því að reka nokkra puticlubs – eiginlega heila pútnaklúbbakeðju – og aðra slíka næturgreiðasölu þar í borg og víðar fyrr á tíð og enn bætt í sjóðinn með betli og pappasölu seinni árin. Reyndar uppgötvaðist þetta ekki fyrr en kerlingin fannst dauð heimahjá sér.

Og þá rennur alltíeinu upp fyrir fundarmönnum að gamla konan þeirra hefur ekki sést langalengi. Pesetailmurinn gufar upp með hlátrinum og vongleðinni en enn sterkari fnykur en áður smýgur inní húsakynni og hugarfylgsni.

– Það skyldi þó aldrei vera…?

Fundurinn samþykkir einum rómi að nýkjörinn húsfélagsformaður hringi í lögregluna þegarístað og tilkynni grunsamlegt hvarf gömlu konunnar og geri grein fyrir pest þeirri sem leggur úr vistarverum hennar og skýri frá illum grun húsbúa. Og formaðurinn hefur varla lagt á þegar lögregla og slökkvilið er mætt á staðinn með væli og djöfulgangi. Fílefldir slökkviliðsmenn brjóta hurðina í spón með fáeinum axarhöggum og líkið finnst á "háu rotnunarstigi", einsog ávallt er tekið til orða í blaðafregnum um slíka atburði.

Sá myrti, eða drepni af gáleysi, var semsagt ósköp venjulegt dautt gamalmenni í augum lögregluþjónanna tveggja þótt það væri reyndar ekki daglegur viðburður að finna fótalausa öldunga með hendur bundnar fyrir aftan bak og munninn troðinn dagblaðarifrildum. Að hugsa sér að kafna í dagblaði! Þvílíkt og annað eins! Menn geta slysast til þess að drukkna í vatni, í sjó eða sundlaug, meiraðsegja í baðkeri ef næg nenna er fyrir hendi, kafnað í reyk eða eiturgufum, jafnvel stungið hausnum inní gasofn og fargað sér. En það gat ekki talist daglegt brauð að kafna í dagblaði! Banamaðurinn hafði kannski rifið niður heila opnu úr einhverju Madrídarblaðinu: El País, Diario-16, YA, El Mundo eða ABC (nei, ekki ABC, það er í helmingi minna broti en hin dagblöðin og hann hefði þurft tvær opnur) og hver veit nema hann hafi stytt sér stundir við að glugga í blaðið, eftilvill rennt augum yfir fréttir og auglýsingar á síðunum um leið og hann reif pappírinn í tætlur: Loftárásir halda áfram á Sarajevo. Clinton í Hvíta húsið. Þúsundir láta lífið í borgarastríðinu í Líberíu. Elísabet Englandsdrottning hyggst greiða skatta. Aftökur í Kína. – British Life. Við tryggjum nýjan lífsmáta. María Luisa, 32 ára. Líffræðingur (með andlitsmynd af ungri dökkhærðri konu áróðursorðum hennar til stuðnings): Einn góðan veðurdag eru lífsgæði og ánægjulegri tómstundir óaðskiljanlegir hlutir. Ramiro, 41 árs. Barnalæknir (einnig með andlitsmynd, af brosandi karlmanni um fertugt sem felur höku í hægri hendi): Að hafa öll þessi barnsandlit fyrir augunum daglega gerir mann mannlegri, minni efnishyggjumann. British Life er tryggingafélag sem hefur sérhæft sig í líftryggingum og sparnaðar- og eftirlaunaáætlunum og hefur að leiðarljósi að veita nútímafólki tæki til verndar. Fyrir nýjan lífsmáta. Fyrir þig og þína – . Það má vera að þjófurinn, gáleysismorðinginn, hafi í fyrstu aðeins ætlað að þagga niðrí gamla manninum með því að binda handklæðið fyrir vit honum en karlinn haldið áfram að æpa svo að hann hefur þrifið dagblað úr grindinni undir sjónvarpsborðinu – dagblað sem hinn myrti, hið verðandi fórnarlamb, hafði eftilvill fundið í rusladalli í einhverjum almenningsgarðinum og komið með heim til þess að rýna í eða breiða ofaná sig í rúminu – og byrjað lestur og niðurrif, safnað dágóðum haug á sjónvarpsborðið meðan öldungurinn vældi enn þrátt fyrir hótanir, loks hnoðað bolta og troðið öllu saman uppí hann, heimsfréttum og líftryggingarauglýsingu frá Bresku lífi. Kannski hafði þjófurinn aldrei ætlað að drepa gamla manninn en hann óvart geispað golunni eftir að ránsmaðurinn var hlaupinn brott með sjónvarpstækið, eða réttarasagt, hrokkið uppaf því að strangt tekið er eiginlega ekki hægt að geispa golunni eða gefa upp andann með hvoftinn fullan af dagblaðapappír.

Borgarlögregluþjónarnir tveir höfðu verið sendir á bíl að Calle del Humilladero 15 – Bænalotningargötu – eftir að einhver hringdi og tilkynnti að aldraður maður þar til heimilis væri týndur: Agapito Cantón de Dios, 77 ára.

– Er það nú nafn, Agapito Cantón de Dios! Maður gæti haldið að það væri tekið beint úr skáldsögu eftir Nóbelsskáldið okkar, Camilo José Cela.

Það var yngri lögregluþjónninn sem svo mælti þegar þeir brunuðu með bláum ljósum og sírenuvæli á vettvang; sá lesnari, sá sem var að læra lögfræði í fjarnámsháskóla.

Gott spark hins fjarræna háskólanema í veikbyggða útihurðina nægði til þess ljúka upp dyrum inná gang þar sem þeir fundu fyrst öryrkjaþríhjól á miðju gólfi og síðan stiga uppá efri hæð, innst á vinstri hönd, en beint á móti honum voru dyrnar að íbúð mannsins, svosem símhringjandinn hafði tilkynnt lögreglunni. Annað kröftugt spark í þessa hurð opnaði þeim sýn inní íbúðarkytru. Hinn dauði hlaut að hafa verið dauður í nokkra daga því að rammur náþefur gaus á móti þeim þegar hurðin hrökk upp svo að þeir urðu að bregða vasaklút fyrir vit sér áður en þeir köfuðu inn þröngan gang inní rökkur lítillar stofu. Lögfræðineminn opnaði gluggana tvo í stofunni til þess að lofta út, rifaði gluggahlífarnar örlítið en taldi ráðlegast að draga þær ekki upp svo að líkið blasti ekki við vegfarendum.

Lögreglumennirnir gengu um saggafulla íbúðina án þess að hrófla við neinu í þessari tveggja herbergja holu með eldhúsi og salerni. Sá eldri, sá sem var einungis lögregluþjónn, gekk út ganginn að hálfluktum dyrunum og hallaði aftur hurðinni á nefið á hnýsnum nágrönnum eða vegfarendum sem nú höfðu vogað sér inní húsið, dregnir áfram af forvitninni sem ljósblikkandi lögreglubíllinn hafði vakið þeim, svo mikilli að hún hafði betur en ólyktin. Þegar lögregluþjónninn kom aftur bambandi inneftir ganginum stakk hann höfðinu inní skítuga, hurðarlausa klósettskonsuna til hægri handar en var fljótur að kippa hausnum út aftur því að þar var enn verri lykt en í stofunni. Eftir þá reynslu lét hann sér nægja að gjóa öðru auganu inní eldhúskompuna, nær stofunni og sömuleiðis hægramegin við ganginn, búna fornfálegri kolaeldavél og með haug skítugra matardiska í vaskinum, tók hann eftir. Félagi hans hafði á meðan ráfað inní lítið svefnherbergi innaf stofunni þar sem þyrnumkrýndur kristur hékk á stórum krossi yfir gömlu gaflarúmi og horfði þrautugri ásjónu og hangandi höfði niðrá fremur syndsamlega óhrein lök og teppisdruslur sem lágu í einum haug innanum krumpaðar dagblaðaopnur í fletinu. Á náttborði vinstramegin við rúmið stóð gulnuð ljósmynd af ungri konu með hárið bundið í hnút, sjal yfir herðum og gamaldagsandlit sem horfði glettnislegum augum og brosandi munni á hálffullt vatnsglas með glottandi tanngóm á kafsundi milli loftbólna. Verðir laganna mættust að nýju í fátæklegri stofunni og renndu augum yfir hana aftur í þögn. Fyrir utan sjónvarpsborðið undir veggklukku sem var hætt að ganga einsog eigandinn og gervileðurstólana sem studdu jarðneskar leifar húsráðanda stóðu tveir eldhúskollar vörð um borð við innvegginn, dúklaust hringborð úr spónviði með glóðarker úr blikki fellt í tréumgerð milli fjögra lappa. Á borðinu stóð svartur, fornfálegur sími, búinn skífu og stóru heyrnartóli. Úr honum lafði löng leiðsla niðrá gólfið og hlykkjaðist síðan eftir því inní dós við gólflistann á veggnum. Fátt annað var þar húsmuna nema samanbrotinn hjólastóll ef slík farartæki geta þá flokkast til húsgagna. Hann stóð uppá endann í horninu við hliðina á sjónvarpsborðinu, drepinn í dróma hvítra sjónvarpsleiðslna í flækju um hjólin og hallaði sér utaní veggina tvo sem komu saman í horninu. Lögregluþjónarnir tylltu sér á eldhúskollana. Sá eldri veiddi kveikjara uppúr buxnavasa og fiskaði vindlingapakka úr jakkabrjóstvasa, sló útúr honum síubúinn rettuenda og var að bjóða félaga sínum þegar síminn glumdi óvænt með svarralegum bjölluhljómi svo að þeir spruttu báðir á fætur.

Og símhringingin virtist einnig vekja Agapito Cantón de Dios til lífsins á ný, líktog hann vaknaði upp við vondan draum, líktog hann tæki nú á sig rögg og vildi ljúka við að vaða yfir dúklagt fljótið; jafnvel svara í símann. Hann byrjaði alltíeinu að síga frammyfir sig milli stólanna, smálíða frammávið uns hann stakk sér skyndilega til sunds.

Lögregluþjónarnir hrukku aftur í kút þegar líkið féll með þurrum dynk á brúntíglótt gólfið meðan síminn hélt áfram að hringja.

Forsíða