SLÉTTUÚLFURINN sem fyrst kom út í Þýskalandi 1927 er nú loks kominn út í íslenskri þýðingu en ætla má að margir hafi lesið hann á frummálinu og í þýðingum á önnur mál, einkum ensku og Norðurlandamál.

Þýðandinn, Elísa Björg Þorsteinsdóttir, skrifar í eftirmála að bókin hafi reynst áhrifaríkust þeirra skáldverka sem birta heimsósóma þriðja áratugarins og rifjar upp endurreisn sögunnar á hippatímunum, ekki síst í Bandaríkjunum. Sjálfur var höfundurinn ekki sammála öllum túlkunum sögunnar og er það að vonum um jafnflókið skáldverk.

Þýðingin er læsileg enda er í senn hugað að trúnaði við höfundinn, þá tíma sem sagan er skrifuð á og að gera textann aðgengilegan, „á eins eðlilegu máli og kostur er“, en stíll höfundarins er „orðmargur og á köflum tilfinningaþrunginn“, svo að vitnað sé í þýðandann.

Það er ljóst að tímarnir sem kröfðust nýtískulegra vinnubragða í skáldskap fengu ekki að öllu leyti það sem óskað var eftir í Sléttuúlfinum. En stíllin er í senn háleitur og nútímalegur og efnið ekki síst fallið til að storka borgaralegum viðhorfum síns tíma. Sagan er opinská og „hneykslanleg“ sem slík.

Úlfar og borgarar

Sléttuúlfur Hesses er vafalaust hann sjálfur að einhverju leyti. Hann er í mörgum, ekki síst listamönnum. Þeir eru í senn einmana úlfar og værukærir borgarar, tvíeðli þeirra er óhjákvæmilegt og óviðráðanlegt og oft hvati til stórra hluta. Fyrst og fremst er það þó vandamál í daglega lífinu. Úlfurinn á erfitt með að leyna sínu innsta eðli og það kemur honum einatt í koll.

Harrý Haller sögupersóna Sléttuúlfsins er maður mótsagna, sakleysingi og spekingur í einni persónu. Hann á margt eftir ólært en lærir smám saman á lífið, síðast með hjálp hins svokallaða Töfraleikhúss. Þó er það einkum vændiskona og konur af þeirri gerð sem leiða hann í allan sannleika, afdrifaríkan og háskalegan sannleika. Harry er dæmdur til að farast og fær jafnvel enn verri dóm en það. Hann er sá að dæmast til að lifa áfram þegar hann hefur orðið fyrir óbærilegri reynslu. Með þessum hætti leikur skáldið Hesse sér að sínum innra heimi, innra manni.

Sléttuúlfur Hesses horfist í augu við sjálfan sig í Töfraleikhúsinu (sem er aðeins fyrir vitfirringa) þar sem eru margir speglar. Maður og úlfur bera kennsl hvor á annan. Samkvæmt skilgreiningu Hesses gerist það að maður og úlfur annaðhvort "splundrast og skilja að eilífu svo að enginn sléttuúlfur yrði framar til eða semja frið báðum til hagsbóta í ljósinu frá rísandi sól kímninnar".

Það er líklega þetta sem Hesse á við þegar hann segir þvert ofan í skoðanir margra að boðskapur Sléttuúlfsins sé bjartsýni, ekki uppgjöf eða flótti. Í eftirmála hans frá 1941 (sem þýðandinn vitnar til) viðurkennir hann að skáldsagan fjalli um „sjúkdóm og kreppu, en ekki kreppu sem leiðir til dauða, ekki til glötunar, heldur þvert á móti: til bata“.